DISASTER: නේපාලයේ මහා විනාශය: ඇත්තටම උනේ මොකක්ද?

සිය ගණනක් මියගොස් දහසකට අධික පිරිසක් අතුරුදන් - ප්‍රධාන කඳුකර මාර්ග හරහා කඩා වැටුණු අයිස් සහ සුන්බුන් ප්‍රවාහයෙන් මහා විනාශයක්
භූ කම්පන හේතුවක් පිළිබඳ මුල් වාර්තා නිවැරදි කරමින් භූ කම්පන විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ වේගයෙන් උණුසුම් වෙමින් පවතින දේශගුණයේ බරපතල යථාර්ථයයි

කත්මණ්ඩු - නේපාල-ටිබෙට් දේශසීමාවේ පිහිටි උස් කඳුකර නිම්න හරහා බදාදා දිනයේ හදිසියේ ඇති වූ මඩ, ජලය සහ පාෂාණ ප්‍රවාහයක් හේතුවෙන් සිය ගණනක් මියගොස්, දහසකට අධික පිරිසක් අතුරුදන් වී ඇති අතර ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර දේශසීමා මාර්ග සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී ගොස් තිබේ.

නේපාල අගනුවර වන කත්මණ්ඩුවට සැතපුම් 40ක් (කි.මී. 64.4) පමණ උතුරින් පිහිටි රාසුවා ප්‍රදේශයේ මෙම ආපදාව සිදුව ඇති අතර, එය කලාපය පුරාම දැඩි කම්පනයක් ඇති කර තිබේ. ත්‍රිශූලී ගංගාව දිගේ පටු දුර්ගයක් හරහා වේගයෙන් ගලා එන   දැවැන්ත ජලය-අයිස්-පස් කඳු මහා ගොඩබිම් සුනාමියක් නේපාලය සහ චීනය අතර ජාත්‍යන්තර වෙළඳාමට සහ සංචාරක ගමනාගමනයට අත්‍යවශ්‍ය ජීවනාලියක් වන බහු මහල් රාසුවාගදී දේශසීමා මුරපොල ක්ෂණයකින් ගිල ගන්නා අයුරු CCTV වීඩියෝ දර්ශන ඔබ දැක ඇති.

උතුරු නේපාලයේ නුවකොට් ප්‍රදේශයේ පහළ ප්‍රදේශයේ දී මෙම ජල ගැල්ම හේතුවෙන් මුළු මාර්ග, පාලම් සහ ගොඩනැගිලි සෝදාගෙන ගොස් ඇති අතර, හදිසි ප්‍රතිචාර දක්වන්නන් ජීවිත සහ යටිතල පහසුකම් වල "මහා පරිමාණ හානියක්" පිළිබඳව අනතුරු අඟවා තිබෙනවා.

භූ කම්පන මිථ්‍යාව විද්‍යාව විසින් නිවැරදි කරයි

මෙම ඛේදවාචකය සිදුවූ වහාම ඇති වූ කලබලකාරී තත්ත්වය තුළ, නිල සන්නිවේදනයන් මුලින් මෙම විනාශයට හේතුව භූ තැටි චලනයක් ලෙස දක්වා තිබුණි.

බදාදා දිනයේදී එක්සත් ජනපද භූ විද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනය (USGS) විසින් ටිබෙට්-නේපාල දේශසීමාවේ රිච්ටර් මාපක 4.4 ක භූ කම්පනයක් වාර්තා කර තිබූ අතර, එම කම්පනය හේතුවෙන් විශාල නායයෑම් ඇති වූ බවට නේපාල විදේශ අමාත්‍යවරයා අදහස් පළ කර තිබුණි.

කෙසේ වෙතත්, බ්‍රහස්පතින්දා වන විට දැඩි විද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණයකින් එම වාර්තාව නිවැරදි කරන ලදී. 

"භූ කම්පනයක් සිදුව නොමැති" බව පවසමින් USGS ආයතනය සිය තක්සේරුව නිල වශයෙන් ඉල්ලා අස්කර ගත්තේය. ඒ වෙනුවට, අවට මධ්‍යස්ථාන, දිගු කාලීන භූ කම්පන තරංග සහ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප විශ්ලේෂණය කළ භූ කම්පන විද්‍යාඥයින් හෙළි කළේ, භූ කම්පන සංඥාව නිර්මාණය වී ඇත්තේ දැවැන්ත ග්ලැසියර කඩාවැටීමක් සහ සුන්බුන් ප්‍රවාහයක බලපෑම හේතුවෙන් බවයි.

මෙම විද්‍යාත්මක නිවැරදි කිරීම නේපාල බලධාරීන්ගේ වාර්තා සමගද ගැලපෙනවා. එහිදී නිරීක්ෂණය වී තිබුණේ කන්දක් මුදුනින් දැවැන්ත අයිස් කුට්ටියක් කැඩී, ඒ සමඟ පාෂාණ සහ අවසාදිත වලින් සමන්විත පස්-ජල-අයිස් සුනාමියක් පහළට ඇදගෙන ආ බවයි.

උණුසුම් වන දේශගුණයක් සහ දියවන කඳු මුදුන්
ග්ලැසියර විද්‍යාඥයින් දැන් මෙම ආපදාවට මූලික හේතුව ලෙස හින්දු කුෂ් හිමාල කලාපය පුරා දේශගුණය මත පදනම් වූ පුළුල් වෙනස්කම් පෙන්වා දෙයි.

ඩන්ඩි විශ්වවිද්‍යාලයේ (University of Dundee) ග්ලැසියර විද්‍යා විශේෂඥ වෛද්‍ය සයිමන් කුක් මහතා තහවුරු කළේ, ප්‍රධාන ගංවතුර ඇති වූ ස්ථානයට බටහිරින් කි.මී. 15ක් (සැතපුම් 9) පමණ දුරින් පිහිටි ලැන්ටැන්ග් ලිරුන්ග් කඳු මුදුන අසල ග්ලැසියරයක පහළ කොටසේ විශාල අයිස් කඩා වැටීමක් චන්ද්‍රිකා සහ භූ කම්පන දත්ත මගින් අනාවරණය වූ බවයි. එම ග්ලැසියරය වයඹ දෙසට කඩා වැටී පසුව බටහිර දෙසට පහළට ගලා ගොස්, දේශීය ගංගා පද්ධතිවලට දැවැන්ත දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් ලෙස සුන්බුන් එක් කර ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.

විද්‍යාඥයින්ට අනුව, මෙම ආපදාව මගින් ඉහළ හිමාලයේ සැඟවුණු, උත්සන්න වෙමින් පවතින අනතුරක් ඉස්මතු කරයි: නිත්‍ය තුහින වියෝජනය. නිත්‍ය තුහිනය බෑවුම් සහිත, අයිස් සහිත කඳු බෑවුම් එකට බැඳ තබන තීරණාත්මක භූ විද්‍යාත්මක "මැලියම්" ලෙස ක්‍රියා කරයි. ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යන විට, මෙම නිත්‍ය තුහිනය දියවී යන අතර, එය දැවැන්ත නායයෑම් වල වාර ගණන සහ පරිමාණය සෘජුවම වැඩි කරයි.

තවද, මෑතකාලීන අධික වර්ෂාපතනයෙන් හෝ දියවන අයිස් වලින් ඇති වූ දියර ජලය, ග්ලැසියර අයිස් තවදුරටත් අස්ථාවර කර මෙම විනාශකාරී ප්‍රවාහය ඇති කිරීමට හේතු වූයේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව පර්යේෂකයින් විමර්ශනය කරමින් සිටී.

දෙවන රැල්ලක තර්ජනය
අනතුර තවමත් අවසන් වී නොමැත. ජාත්‍යන්තර ඒකාබද්ධ කඳුකර සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානය (ICIMOD) විසින් ඇතිවිය හැකි ද්විතීයික ගංවතුර පිළිබඳ හදිසි අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කර ඇත.

ත්‍රිශූලී ගංගාවට වැටී ඇති අතිවිශාල පාෂාණ සහ සුන්බුන් ප්‍රමාණය පටු දුර්ග තාවකාලිකව අවහිර කර, අස්ථාවර නායයෑම් වේලි (තාවකාලික විල්) නිර්මාණය කර ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ භූ විද්‍යා මහාචාර්ය මයික් සර්ල් මහතා පැහැදිලි කළේ, ගංවතුරේ දැඩි ප්‍රවේගය අනුව පෙනී යන්නේ ගංගාව මුලින් නායයෑමකින් වේලි වී, ජලය වේගයෙන් එකතු වී එක් විනාශකාරී රැල්ලක් ලෙස පුපුරා ගිය බවයි.

මෙම තාවකාලික අවහිරතා නැවත පුපුරා ගියහොත්, ඒවා පහළ ප්‍රදේශයේ දෙවන විනාශකාරී ගංවතුරක් ඇති කළ හැකි අතර, ඒ හේතුවෙන් බලධාරීන් ගංගා දුර්ග වල ස්ථායිතාව ක්‍රියාකාරීව නිරීක්ෂණය කරමින් සිටී.

තහවුරු කළ මරණ සංඛ්‍යාව:

මෙම රළු දේශසීමා කලාපය කඳු නගින්නන්, සහ වන්දනාකරුවන් සඳහා වන ප්‍රමුඛතම ගෝලීය ගමනාන්තයක් වන බැවින්, මෙම ඛේදවාචකය ලොව පුරා වින්දිතයන් බිලිගෙන ඇත.

නේපාලය: දේශීය පොලිසිය අවම වශයෙන් මරණ 359ක් තහවුරු කර ඇත. බොහෝ පහළ ප්‍රදේශවල සොයා ගැනීමේ කටයුතු සිදු වෙමින් පවතින අතර, චිත්වාන් දිස්ත්‍රික්කයෙන් මළ සිරුරු 64ක් සහ නැවලපරාසි නැගෙනහිරින් මළ සිරුරු 26ක් සොයාගෙන ඇත.

ටිබෙටය (චීනය): චීන රාජ්‍ය විකාශන ආයතනයක් වන CCTV ආයතනය ගයිරොන්ග් ප්‍රාන්තයේ මරණ 3ක් තහවුරු කර ඇති බව වාර්තා කළේය.[7]

අතුරුදන් වූවන්:
ලේඛන විෂමතා සහ මුදාගැනීමේ මෙහෙයුමේ වෙනස්වන ස්වභාවය හේතුවෙන්, නිල සංඛ්‍යා ලේඛන තවමත් අස්ථාවරව පවතින අතර, සමහර පුද්ගලයන් විවිධ ආයතන දත්ත සමුදායන් හරහා දෙවරක් ගණන් කර තිබිය හැකිය.[8]

නේපාලයේ ජාතික ආපදා අවදානම අවම කිරීම සහ කළමනාකරණ අධිකාරිය (NDRRMA): සංචාරකයින් 529කට අධික සංඛ්‍යාවක් (ඔවුන්ගෙන් 466ක් විදේශිකයන් බව තහවුරු වී ඇත) ඇතුළුව පුද්ගලයින් 826 දෙනෙකු අතුරුදන් වී ඇති බව වාර්තා කරයි.
නේපාල සංචාරක මණ්ඩලය: සංචාරකයින් 644 දෙනෙකු අතුරුදන් වී ඇති බවට ඇස්තමේන්තු කරයි.

ටිබෙටය (ගයිරොන්ග් ප්‍රාන්තය): චීන නිලධාරීන් වාර්තා කරන්නේ විදේශීය ජාතිකයන් 260 දෙනෙකු ඇතුළුව අතුරුදන් වූවන්ගේ ලේඛනය 558 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.[8]

සම්භවය රට අනුව අතුරුදන් වූ විදේශීය ජාතිකයන් :
ඉන්දියාව: පුරවැසියන් 288 දෙනෙක්
චීනය: පුරවැසියන් 100කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් (නේපාල පැත්තේ අතුරුදන්)
එක්සත් ජනපදය: පුරවැසියන් 65 දෙනෙක්
යුක්රේනය: පුරවැසියන් 53 දෙනෙක්
මැලේසියාව: පුරවැසියන් 51 දෙනෙක් (Fishtail Tours and Travels සමඟ සංචාරය කරමින් සිටි)
ඕස්ට්‍රේලියාව: අවම වශයෙන් පුරවැසියන් 34 දෙනෙක්
එක්සත් රාජධානිය: පුරවැසියන් 33 දෙනෙක් (වයස අවුරුදු 13 සහ 14 වයසැති යෞවනයන් දෙදෙනෙකු ඇතුළුව)
කැනඩාව: පුරවැසියන් 24 දෙනෙක්
දකුණු කොරියාව, දකුණු අප්‍රිකාව, පෘතුගාලය, නෙදර්ලන්තය සහ නවසීලන්තය යන රටවලින් ද කුඩා සංචාරක පිරිසක් අතුරුදන් වී ඇති බව වාර්තා වී ඇත.[9][10]