ශ්රී ලංකාවේ පැරණිතම බැංකු : 1505 සිට 1961 දක්වා වසර 456ක ඉතිහාසය
කතෲ සටහන: මෙම ලිපිය සම්පාදනය කිරීම සඳහා තොරතුරු බ්රිතාන්ය යටත් විජිත සමයේ ලියවුනු පහත මූලාශ්ර ග්රන්ථවල තොරතුරු උපයෝගී කරගන්නා ලදී
1] Ferguson, John. Ceylon in the "Jubilee Year." 3rd ed., John Haddon and Co. / A. M. & J. Ferguson, 1887.
2] Turner, L. J. B., Handbook of Commercial and General Information for Ceylon. H. R. Cottle, Government Printer, Ceylon, 1922.
ලංකාවේ පෘතුගීසි යුගයේ බැංකුකරණය (1505 - 1658)
ශ්රී ලංකාවේ පෘතුගීසි යුගය 1505 දී ආරම්භ වී 1658 දී අවසන් විය. ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම (VOC) හරහා ලන්දේසීන් විසින් පෘතුගීසීන් පලවා හැරීමත් සමඟ 1658 දී පෘතුගීසි පාලනය නිමාවට පත් විය.
අද අප තේරුම් ගන්නා ආකාරයේ විධිමත් බැංකු ආයතන පිළිබඳ සංකල්පය පෘතුගීසි යටත් විජිත සමයේ (1505-1658) පෘතුගීසි ලංකාව තුළ නොපැවතිණි.
මෙම කාලපරිච්ඡේදය තුළ බැංකු හා මූල්ය කටයුතු සිදු කරනු ලැබුවේ දේශීය මුදල් ණයට දෙන්නන්, වෙළඳුන් සහ පෘතුගීසි යටත් විජිත රජයේ පරිපාලන යාන්ත්රණයන් හරහා ය.
එබැවින්, පෘතුගීසි ලංකාව තුළ විධිමත් බැංකුවක් ස්ථාපිත කළ බවට කිසිදු ඓතිහාසික වාර්තාවක් නොමැත.
ලංකාවේ ලන්දේසි යුගයේ බැංකුකරණය (1658 - 1796)
ලංකාවේ ලන්දේසි යුගය 1658 දී ආරම්භ වූ අතර 1796 දී බ්රිතාන්යයන් ලංකාවේ පාලනය අත්පත් කර ගැනීමත් සමඟ අවසන් විය.
ඓතිහාසික වශයෙන් ලන්දේසි ලංකාවේ පැරණිතම බැංකුව වූයේ 1743 දී ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම (VOC) විසින් පිහිටුවන ලද 'බෑන්ක් වෑන් ඩි VOC' (Bank van de VOC) බැංකුවයි. කලාපය තුළ වෙළඳාම පහසු කිරීම සහ VOC සමාගමේ මූල්ය කටයුතු කළමනාකරණය කිරීම සඳහා මෙම බැංකුව කොළඹ පිහිටුවන ලදී. ප්රධාන වෙළඳ සමාගමක් වූ VOC ආයතනයට, ලංකාව තුළ ඔවුන්ගේ පුළුල් වෙළඳ කටයුතුවලට අදාළ ගනුදෙනු හැසිරවීමට, ණය නිකුත් කිරීමට සහ මූල්ය මෙහෙයුම් කළමනාකරණය කිරීමට බැංකු ආයතනයක අවශ්යතාව පැවතිණි.
ලංකාවේ බ්රිතාන්ය යුගයේ බැංකුකරණය (1796 - 1948)
1796 දී බ්රිතාන්යයන් සහ ප්රංශ ජාතිකයන් අතර පැවති නැපෝලියන් යුද්ධවල කොටසක් ලෙස බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම ලංකාවේ මුහුදුබඩ ප්රදේශ අත්පත් කර ගත්තේය. 1796 දී බ්රිතාන්යයන් කොළඹදී ලන්දේසීන් පරාජය කරන විට, නෙදර්ලන්තය (ලන්දේසීන්ගේ මව්බිම) ප්රංශය විසින් අත්පත් කරගෙන තිබිණි (1795 සිට 1813 දක්වා).
බ්රිතාන්ය ලංකාවේ මුල්කාලීන බැංකු කටයුතු සිදු කරනු ලැබුවේ බ්රිතාන්ය ලංකාවේ යටත් විජිත පරිපාලකයා වූ බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම විසිනි. ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම (VOC) මෙන් නොව, බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගමට ස්වාධීන බැංකු ආයතනයක් යන විධිමත් අර්ථයෙන් තමන්ගේම බැංකුවක් නොතිබිණි.
බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම බොහෝ බැංකු කාර්යයන් තමන් විසින්ම සිදු කළ අතර එහි මෙහෙයුම්වලට සහාය වීම සඳහා මූල්ය ආයතන පිහිටුවන ලදී. ණය නිකුත් කිරීම, තැන්පතු හැසිරවීම සහ සංකීර්ණ වෙළඳ මූල්යකරණය කළමනාකරණය කිරීම ඇතුළු පුළුල් පරාසයක මූල්ය ක්රියාකාරකම් එය අභ්යන්තරව හසුරුවනු ලැබීය.
වෙළඳ මූල්යකරණය, ආදායම් එකතු කිරීම සහ හමුදා හා පරිපාලන අවශ්යතා සඳහා වන වියදම් ඇතුළු සිය විශාල මූල්ය මෙහෙයුම් කළමනාකරණය කිරීම සඳහා බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම තමන්ගේම භාණ්ඩාගාරයක් සහ මූල්ය කාර්යාල පවත්වාගෙන ගියේය.
මීට අමතරව, බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම සිය බොහෝ සේවකයින්ට සහ නිලධාරීන්ට බැංකුකරුවෙකු ලෙස ක්රියා කරමින්, අවිධිමත් ලෙස සහ එහි පුළුල් පරිපාලන කාර්යයන්හි කොටසක් ලෙස ණය සහ ඉතුරුම් ගිණුම් වැනි පුද්ගලික බැංකු සේවා සපයන ලදී.
බෑන්ක් ඔෆ් බෙන්ගෝල් (Bank of Bengal)
බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම හා සම්බන්ධ එක් සුවිශේෂී මූල්ය ආයතනයක් වූයේ 1806 දී කල්කටාවේ (වර්තමාන කොල්කටා) පිහිටුවන ලද 'බෑන්ක් ඔෆ් බෙංගාල්' ය.
බෑන්ක් ඔෆ් බෙංගාල් ඉන්දියාවේ පළමු ඒකාබද්ධ-කොටස් (joint-stock) බැංකුවලින් එකක් වූ අතර බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගමේ වාණිජ කටයුතුවලට සහාය වීමේදී තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
බෑන්ක් ඔෆ් බෙංගාල් හි ශාඛා කොළඹ පිහිටා තිබූ බවට වාර්තා නොමැත. කෙසේ වෙතත්, බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම බ්රිතාන්ය ලංකාව පාලනය කළ බැවින්, එම සමාගමට අදාළ වාණිජ කටයුතුවලට සහාය වීම සඳහා බෑන්ක් ඔෆ් බෙංගාල් හි නියෝජිතයින් දිවයින තුළ සිටින්නට ඇති බව බොහෝ දුරට නිශ්චිත ය.
බෑන්ක් ඔෆ් බෙංගාල්, 'බෑන්ක් ඔෆ් බොම්බේ' (1840 දී පිහිටුවන ලද) සහ 'බෑන්ක් ඔෆ් මැඩ්රාස්' (1843 දී පිහිටුවන ලද) සමඟ ඒකාබද්ධ වී 'ඉම්පීරියල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා' (Imperial Bank of India) බවට පත් විය. ඉම්පීරියල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා වර්තමානයේ 'ඉන්දීය රාජ්ය බැංකුව' (State Bank of India) ලෙස හැඳින්වේ.
වාර්තාවලට අනුව, 'බෑන්ක් ඔෆ් මැඩ්රාස්' (1867 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ පිහිටුවන ලද) හරහා පැවත එන ඉන්දීය රාජ්ය බැංකුව ශ්රී ලංකාවේ අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වන පැරණිතම බැංකුව වේ.
ලංකා බැංකුව / බෑන්ක් ඔෆ් සිලෝන් (1841 සිට 1847 දක්වා)
1841 වසරේ පැවති ලංකා බැංකුව (Bank of Ceylon), 1939 දී මෙහෙයුම් ආරම්භ කළ වර්තමාන ලංකා බැංකුවට සම්බන්ධ නොවේ.
පවතින වාර්තාවලට අනුව 1841 ලංකා බැංකුව පැරණිතම බැංකුව වන අතර එය ආරම්භ කරන ලද්දේ බ්රිතාන්යයන් යටත් කරගත් ලංකාවේ පළමු ලියාපදිංචි බැංකුව ආරම්භ කිරීමට අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටි විලියම් තොම්සන් මහතා නම් බ්රිතාන්ය ව්යවසායකයෙකු විසිනි. මෙය බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම සහ එහි නියෝජිතයින් බොහෝ බැංකු හා වෙළඳ මූල්ය කටයුතු කළමනාකරණය කළ කාලපරිච්ඡේදය විය.
වසර ගණනාවක උද්ඝෝෂණවලින් පසුව, ලංකාවේ බැංකුවක් පිහිටුවීම සඳහා රාජකීය අධිකාරි පත්රයක් (Royal Charter) ලබා දෙන ලෙස ලන්ඩනයේ යටත් විජිත බලධාරීන් පොළඹවා ගැනීමට තොම්සන් මහතා සමත් විය. එහි ප්රතිඵලය වූයේ 1841 දී පවුම් 125,000ක ප්රාග්ධනයක් සහිතව රාජකීය අධිකාරි පත්රය මගින් සංස්ථාපිත කරන ලද ලංකා බැංකුවයි.
එය පිහිටුවන ලද්දේ ලංකාවේ වාණිජ හා කෘෂිකාර්මික ව්යවසායන් සඳහා ආධාර පිණිස ප්රාග්ධනය හඳුන්වා දීමට ය. සාමාන්ය බැංකු කටයුතු සඳහා 1841 ජූනි 1 වන දින කොළඹදී බැංකුව විවෘත කරන ලද අතර මහනුවර ශාඛාවක් ද පැවතුණි.
වගා බෝග මත හැර වැවිලිකරුවන්ට අත්තිකාරම් මුදල් ලබා දීම බැංකුවේ නීති මගින් තහනම් කර තිබුණද, එම නීතිවලට පටහැනිව කෝපි වතු ඉඩම් ඇපයට තබාගෙන ඉඩම් කැබලි ණය මත පුද්ගලයන්ට විශාල මුදල් ප්රමාණයක් අත්තිකාරම් වශයෙන් ලබා දෙන ලදී. කෝපි වතු ඉඩම්වල වටිනාකම අහස උසට නැඟී තිබූ කෝපි වගාවේ ස්වර්ණමය යුගයේදී මෙය ගැටලුවක් නොවීය.
1847 දී කෝපි මිල විශාල ලෙස පහත වැටුණු විට, බැංකුවේ මුළු ප්රාග්ධනයම පාහේ ඉඩම්වල සිර වී තිබූ අතර කෝපි වතු ඉඩම්වල වටිනාකම ශූන්ය වෙමින් පැවතිණි. ණය අයකර ගැනීමට කිසිදු බලාපොරොත්තුවක් නොතිබූ බැංකුව 1847 දී වසා දමන ලදී.
1851 දී, 'ඔරියන්ටල් බෑන්ක් කෝපරේෂන්' (Oriental Bank Corporation) ආයතනය ලංකා බැංකුවේ ව්යාපාරය සහ වගකීම් පවරා ගත් අතර, බැංකුවේ හිඟ සුරැකුම්පත් වෙනුවට කොටස් හිමියන්ට මුදල් ප්රමාණයක් අත්තිකාරම් වශයෙන් ලබා දුන්නේය. ඔරියන්ටල් බෑන්ක් කෝපරේෂන් විසින් ලංකා බැංකුවේ ව්යාපාරය පවරා ගැනීමේදී ලංකා බැංකුවේ රාජකීය අධිකාරි පත්රය ද ඒ වෙත පවරන ලදී.
වෙස්ටර්න් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා (1843 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
1843 වසරේදී 'වෙස්ටර්න් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා' (Western Bank of India) කොළඹ සහ මහනුවර කාර්යාල පිහිටුවමින් ලංකාවේ සිය මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේය. එහි ප්රධාන කාර්යාලය බොම්බායේ (මුම්බායි) පිහිටා තිබිණි.
බ්රිතාන්ය ඉන්දියාවේ වාණිජ වෙළඳාමට සහාය වීම සඳහා 1842 දී මුම්බායි හි ආරම්භ කර ඊළඟ වසරේදී බ්රිතාන්ය ලංකාවට ව්යාප්ත වූ බව හැර මෙම බැංකුව පිළිබඳ වෙනත් වැඩි තොරතුරක් නොදනී.
ඔරියන්ටල් බෑන්ක් කෝපරේෂන් (1851 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
ඔරියන්ටල් බෑන්ක් කෝපරේෂන් (Oriental Bank Corporation) යනු 1842 දී ඉන්දියාවේ ආරම්භ කරන ලද බ්රිතාන්ය අධිරාජ්ය බැංකුවක් වූ අතර එය ඈත පෙරදිග පුරා ප්රමුඛත්වයට පත් විය. විනිමය බැංකුවක් ලෙස, OBC ප්රධාන වශයෙන් වෙළඳ මූල්යකරණය සහ විවිධ මුදල් වර්ග හුවමාරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළේය. එය බ්රිතාන්ය ලංකාවේ පළමු බැංකුවලින් එකක් විය.
1847 දී ලංකා බැංකුව වසා දැමීමෙන් පසුව, 1851 දී ලංකා බැංකුව සහ ඔරියන්ටල් බැංකුව 'ද ඔරියන්ටල් බෑන්ක් කෝපරේෂන්' යන නාමය යටතේ ඒකාබද්ධ වීමෙන් පසු ඔරියන්ටල් බෑන්ක් කෝපරේෂන් ලංකාවේ ස්ථාපිත කරන ලදී.
ලංකාවේ වාණිජ හා කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය, විශේෂයෙන්ම කෝපි කර්මාන්තය ප්රවර්ධනය කිරීමේදී ඔරියන්ටල් බෑන්ක් කෝපරේෂන් සුවිශේෂී කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. බැංකුවේ නිලධාරීන් බහුතරයක් ස්කොට්ලන්ත ජාතිකයන් වූ අතර, ලංකාවේ වැවිලිකරුවන්ට සිය කෝපි වතු සාර්ථකව ආරම්භ කිරීමට සහ වගා කිරීමට මූල්ය පහසුකම් සැලසීමට එය උපකාරී විය. මෙම බැංකුව ඉන්දියාවේ සහ පෙරදිග වෙනත් ප්රදේශවල ද වැදගත් ව්යාපාරික කටයුතු සිදු කළේය.
1870 ගණන්වල සිට, ලංකාවේ (වර්තමාන ශ්රී ලංකාවේ) කෝපි වතුවලට සහ මොරිෂස් හි උක් වතුවලට ලබා දුන් බොල් ණය හේතුවෙන් බැංකුවේ මූල්ය තත්ත්වය දැඩි ලෙස පිරිහීමට ලක් විය. 1884 මැයි 2 වන දින බැංකුව ගෙවීම් අත්හිටුවූ අතර පසුව චාන්සරි (Chancery) නඩු විභාගයකදී එය ඈවර කරන ලදී.
එහි ශාඛා සහ කාර්ය මණ්ඩලයෙන් බහුතරයක් නව සංස්ථාවකට විකුණනු ලැබූ අතර එහි ව්යාපාරය 'නිව් ඔරියන්ටල් බෑන්ක් කෝපරේෂන්' (New Oriental Bank Corporation) ලෙස ප්රතිසංවිධානය කරන ලදී. ප්රතිවාදීන් වූ 'හොංකොං ඇන්ඩ් ෂැංහයි බෑන්කින් කෝපරේෂන්' (HSBC) සහ 'චාටර්ඩ් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා, ඕස්ට්රේලියා ඇන්ඩ් චයිනා' වෙතින් එල්ල වූ තරඟකාරිත්වය වර්ධනය වීමත් සමඟ බැංකුවට පැවැත්ම තහවුරු කර ගැනීමට නොහැකි වූ අතර 1892 දී නැවත වරක් බිඳ වැටුණි.
මර්කන්ටයිල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා (1854 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
කොළඹ සහ මහනුවර සිය කාර්යාල විවෘත කළේය. 1857 දී එය 'ද චාටර්ඩ් මර්කන්ටයිල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා, ලන්ඩන් ඇන්ඩ් චයිනා' (The Chartered Mercantile Bank of India, London and China) ලෙස සිය නම වෙනස් කළේය.
ඒෂියාටික් බෑන්කින් කෝපරේෂන් (1864 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
ඒෂියාටික් බෑන්කින් කෝපරේෂන් (ABC) 1864 දී බොම්බායේදී කර්මාන්තකරු ප්රේම්චන්ද් රෝයිචන්ද් විසින් ආරම්භ කරන ලදී. එය 1864 දී කොළඹ සිය කාර්යාල විවෘත කළ අතර, පසුව 'ක්ලාක් ඇන්ඩ් ස්පෙන්ස් සමාගම' බවට පත් වූ සහ වර්තමානයේ අප දන්නා 'එයිට්කන් ස්පෙන්ස් සමාගම' (Aitken Spence & Co.) බවට පත් වූ 'විල්සන් ක්ලාක් සමාගමේ' කළමනාකාරිත්වය යටතේ මහනුවර කාර්යාලයක් ද පවත්වාගෙන ගියේය.
1865 දී ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය අවසන් වීම හේතුවෙන් 1866 දී බැංකුවට ඈවර කිරීමට සිදු විය. යුද සමයේදී, ප්රධාන කපු නිෂ්පාදකයින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ දකුණු ප්රදේශයේ පිහිටා තිබීම සහ අපනයන අවහිර කර තිබීම හේතුවෙන් බ්රිතාන්යයේ කපු කර්මාන්තයෙන් ඉන්දියානු කපු සඳහා විශාල ඉල්ලුමක් පැවතුණි. යුද අවහිරතා අවසන් වී දකුණු ඇමරිකානු කපු වෙළඳපොළට පැමිණීමත් සමඟ මෙම ඉල්ලුම හදිසියේම අවසන් විය. මෙය ඉන්දියානු කපු සඳහා වූ ඉල්ලුම කපා හැරිය අතර ඒෂියාටික් බෑන්කින් කෝපරේෂන් සඳහා විශාල ද්රවශීලතා ගැටලු ඇති කළේය. බැංකුව සිය ආදායමෙන් වැඩි කොටසක් සඳහා ඉන්දියා-බ්රිතාන්ය කපු වෙළඳාම මත ඕනෑවට වඩා රඳා පැවතුණි.
බෑන්ක් ඔෆ් හින්දුස්ථාන්, චයිනා ඇන්ඩ් ජැපෑන් (1864 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
ඉන්දියා-බ්රිතාන්ය කපු වෙළඳාමේ දියුණුව මත සිය ඉරණම රඳවා ගත් තවත් ඉන්දියානු බැංකුවක් 1864 දී කොළඹ සිය කාර්යාල විවෘත කළේය. කෙසේ වෙතත්, 1865 දී සිවිල් යුද්ධය අවසන් වී ඇමරිකානු කපු නැවත වෙළඳපොළට පැමිණීමත් සමඟ බැංකුව බිඳ වැටුණි. 1866 දී බැංකුව සිය මෙහෙයුම් නතර කළේය.
ද රෝයල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා (1865 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
ලංකාවේ කෙටිම කාලයක් පැවති බැංකුව ලෙස මෙම බැංකුව වාර්තා අතරට එක් වේ. එය 1865 මාර්තු 13 වන දින කොළඹදී මෙහෙයුම් ආරම්භ කළ අතර 1866 දෙසැම්බර් 31 වන දින මෙහෙයුම් නතර කිරීමට සිදු විය.
බෑන්ක් ඔෆ් මැඩ්රාස් (1867 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
1843 දී මදුරාසියේ ආරම්භ කරන ලද මෙම බැංකුව, 1864 දී කොළඹ කාර්යාලය විවෘත කළ 'බෑන්ක් ඔෆ් හින්දුස්ථාන්' හි ශාඛාව පවරා ගනිමින් 1867 දී සිය කොළඹ කාර්යාලය විවෘත කළේය. 1868 දී මහනුවර බෑන්ක් ඔෆ් මැඩ්රාස් ශාඛාවක් විවෘත කරන ලදී.
1921 දී ඉම්පීරියල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා පිහිටුවීම සඳහා බෑන්ක් ඔෆ් මැඩ්රාස්, බෑන්ක් ඔෆ් බෙංගාල් සහ බෑන්ක් ඔෆ් බොම්බේ සමඟ ඒකාබද්ධ කරන ලදී. 1955 දී ඉම්පීරියල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා 'ඉන්දීය රාජ්ය බැංකුව' (State Bank of India) බවට පත් විය.
අප දන්නා පරිදි, ඉන්දීය රාජ්ය බැංකුව අදටත් ශ්රී ලංකාවේ ක්රියාත්මක වන අතර ශ්රී ලංකාවේ දීර්ඝතම කාලයක් අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වන බැංකුවලින් එකක් ලෙස සැලකිය හැකිය. මෙම කරුණ ඉන්දීය රාජ්ය බැංකු වෙබ් අඩවියේ ද තහවුරු කර ඇත.
නැෂනල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා (1881 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
1863 දී ඉන්දියාවේ සංස්ථාපිත කරන ලද මෙම බැංකුව, කොළඹ බේලි වීදියේ (මුදලිගේ මාවත) සිය කාර්යාලය පිහිටුවමින් 1881 දී කොළඹ ශාඛාව විවෘත කළේය.
බෑන්ක් ඔෆ් ඌව (1884 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
මෙය බදුල්ලේ හාර්ලි ලෝව් මහත්වරුන් (Messrs Harley Lowe) විසින් ආරම්භ කරන ලද පෞද්ගලික බැංකුවකි. බෑන්ක් ඔෆ් ඌව පිළිබඳ අවසන් වාර්තාව වන්නේ 1906 දී එය සමාගමක් විසින් පවරා ගත් බවයි.
හැටන් බැංකුව (1888 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
වර්තමාන හැටන් නැෂනල් බැංකුව (HNB) 1888 දී 'හැටන් බැංකුව' ලෙස ආරම්භ කරන ලද්දේ ප්රදේශයේ තේ වතුවල ආයෝජකයින්ගේ සහ සේවකයින්ගේ අවශ්යතා සපුරාලීම සඳහා ය.
පවතින මූලාශ්රවලට අනුව, 1947 දී 'බ්රවුන් ඇන්ඩ් කම්පැනි' (Brown and Company) විසින් හැටන් බැංකුව සහ 'හැටන් ට්රාන්ස්පෝට් ඇන්ඩ් ඒජන්සි සමාගම' අත්පත් කර ගන්නා ලද අතර, ඒ අනුව එය බ්රවුන්ස් සමූහයේ කොටසක් බවට පත් විය. පළමු ලෝක යුද්ධය, දෙවන ලෝක යුද්ධය, 1950 ගණන්වල ජනසතු කිරීමේ රැල්ල සහ 1970-1977 යුගයේ පැවති දැඩි ආර්ථික පසුබෑම වැනි කැළඹීම්වලින් බේරී සිටීමට බැංකුවට මූල්ය ස්ථාවරත්වයක් ලබා දීමට මෙය බොහෝ දුරට හේතු වන්නට ඇත.
1970 දී හැටන් බැංකුව 'ග්රින්ඩ්ලේස් නැෂනල් බැංකුවේ' (Grindlays National Bank) ශාඛා දෙකක් අත්පත් කර ගත් අතර අද අප දන්නා හැටන් නැෂනල් බැංකුව බවට පත් විය.
මේ අනුව හැටන් නැෂනල් බැංකුව ශ්රී ලංකාවේ අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වන දෙවන පැරණිතම බැංකුව බවට පත් වේ.
හොංකොං ඇන්ඩ් ෂැංහයි බෑන්කින් කෝපරේෂන් - HSBC (1892 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
චීනය සහ යුරෝපය අතර වෙළඳාමට මූල්ය පහසුකම් සැලසීම සඳහා 1865 දී හොංකොං හිදී හොංකොං ඇන්ඩ් ෂැංහයි බෑන්කින් කෝපරේෂන් ආරම්භ කරන ලදී. පසුව එය ෂැංහයි සහ ලොව පුරා අනෙකුත් රටවලට ව්යාප්ත විය.
හොංකොං ඇන්ඩ් ෂැංහයි බෑන්කින් කෝපරේෂන් වසර කිහිපයක් කොළඹදී නියෝජනය කරනු ලැබුවේ 'ඩෙල්මේජ් රීඩ් සමාගම' (වර්තමාන ඩෙල්මේජ් ඇන්ඩ් ෆෝසයිත් සමාගමේ පූර්වගාමියා) විසිනි.
කෙසේ වෙතත්, 1892 දී කොළඹ තමන්ගේම ශාඛාවක් ආරම්භ කිරීමට අධ්යක්ෂවරු තීරණය කළහ. HSBC යනු ශ්රී ලංකාවේ අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වන තෙවන පැරණිතම බැංකුව විය හැකි අතර, 'ද චාටර්ඩ් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා, ඕස්ට්රේලියා ඇන්ඩ් චයිනා' ලෙස කොළඹ මෙහෙයුම් ආරම්භ කළ ස්ටෑන්ඩර්ඩ් චාටර්ඩ් බැංකුව සමඟ එම ගෞරවය බෙදා ගනී.
ද චාටර්ඩ් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා, ඕස්ට්රේලියා ඇන්ඩ් චයිනා (1892 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
'ද චාටර්ඩ් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා, ඕස්ට්රේලියා ඇන්ඩ් චයිනා' (අවිධිමත් ලෙස චාටර්ඩ් බැංකුව) යනු වික්ටෝරියා රැජිනගේ රාජකීය අධිකාරි පත්රයක් යටතේ 1853 දී ජේම්ස් විල්සන් විසින් ලන්ඩනයේ සංස්ථාපිත කරන ලද බැංකුවකි.
1858 දී එය කල්කටා, බොම්බේ සහ ෂැංහයි හි සිය පළමු ශාඛා විවෘත කළේය. බැංකුවේ මෙහෙයුම් 1859 දී හොංකොං සහ සිංගප්පූරුවට ද, ඉන්පසුව 1863 දී කරච්චියට ද ව්යාප්ත විය.
ද චාටර්ඩ් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා, ඕස්ට්රේලියා ඇන්ඩ් චයිනා 1864 සිට ඇටෝර්නි බලපත්ර දරන විවිධ නියෝජිතයින් හරහා මෙරට තුළ නියෝජනය විය. ව්යාපාර කටයුතු ක්රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ, 1892 දී කොළඹ බේලි වීදියේ ශාඛාවක් පිහිටුවීමට අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය අවසර ලබා දුන්නේය.
1969 දී චාටර්ඩ් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා, ඕස්ට්රේලියා ඇන්ඩ් චයිනා, අප්රිකාව පුරා ව්යාපාර කළ දකුණු අප්රිකාව පදනම් කරගත් ස්ටෑන්ඩර්ඩ් බැංකුව සමඟ ඒකාබද්ධ විය. ඒකාබද්ධ වූ ව්යවසාය 'ස්ටෑන්ඩර්ඩ් චාටර්ඩ් බැංකුව' (Standard Chartered Bank) යන නාමය යටතේ ලන්ඩනයේ සංස්ථාපිත කරන ලදී.
ශ්රී ලංකාවේ අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වන තෙවන පැරණිතම බැංකුව ලෙස ස්ටෑන්ඩර්ඩ් චාටර්ඩ් බැංකුව HSBC සමඟ එම ස්ථානය බෙදා ගනී.
බෑන්ක් ඔෆ් කලම්බු සමාගම (1916 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
'බෑන්ක් ඔෆ් කලම්බු' (Bank of Colombo) 1916 දී ලාංකික ව්යවසායක ඕ. බී. විජේසේකර මහතා විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර 1917 ජනවාරි 8 වන දින කොළඹ බේලි වීදියේදී වාණිජ මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේය. එහි බලයලත් ප්රාග්ධනය රුපියල් 2,000,000ක් වූ අතර නිකුත් කළ ප්රාග්ධනය රුපියල් 500,000ක් විය.
බැංකුවේ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය සමන්විත වූයේ;
ඕ. බී. විජේසේකර
එෆ්. ආර්. සේනානායක
එස්. සන්මුගම්
ටී. එච්. ඒ. ද සොයිසා
ඓතිහාසික වාර්තාවලට අනුව, එය පවත්වාගෙන යාමට පළපුරුදු බැංකුකරුවන් නොමැති වීම හේතුවෙන් බැංකුව හොඳින් ක්රියාත්මක නොවූ අතර 1921 ජූනි 18 වන දින මෙහෙයුම් අත්හිටුවන ලදී.
ද ඊස්ටර්න් බෑන්ක් ලිමිටඩ් (1920 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ) - 1969 දී කොමර්ෂල් බැංකුව ලෙස නැවත දියත් කරන ලදී
වර්තමාන බැංකු දැවැන්තයා වන කොමර්ෂල් බැංකුවේ (Commercial Bank PLC) පූර්වගාමියා වූයේ 1910 දී ලන්ඩනයේ සංස්ථාපිත කරන ලද 'ඊස්ටර්න් බැංකුව' (Eastern Bank) ය. බැංකුව එම වසරේදීම බොම්බායේ සහ කල්කටාවේ ශාඛා ආරම්භ කළේය. 1913 දී ඩෙල්මේජ් ඇන්ඩ් රීඩ් සමාගම කොළඹ බැංකුවේ නියෝජිතයින් ලෙස පත් කරන ලදී.
1920 දී බැංකුව කොළඹ චැතම් වීදියේ කලින් 'ලෝඩ් නෙල්සන් හෝටලය' (Lord Nelson Hotel) පිහිටි පරිශ්රයේ සිය ලංකා ශාඛාව විවෘත කළේය. වාර්තාවලට අනුව එම හෝටලය කඩා ඉවත් කර ඊස්ටර්න් බැංකුව එහි තමන්ගේම ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිකළේය.
1930 සහ 1940 ගණන්වලදී 'බාක්ලේස් බැංකුව' (Barclays Bank) ඊස්ටර්න් බැංකුවේ කොටස් අත්පත් කර ගත්තේය. 1957 දී චාටර්ඩ් බැංකුව බාක්ලේස් බැංකුවෙන් ඊස්ටර්න් බැංකුවේ කොටස් මිලදී ගත් නමුත් චාටර්ඩ් බැංකුව ඊස්ටර්න් බැංකුව පවත්වාගෙන ගියේ වසර හතරක කාලයක් සඳහා පමණි.
1969 ජූනි 25 වන දින, ඊස්ටර්න් බැංකුව සතු 40%ක කොටස් හිමිකාරිත්වය ඇතිව 'කොමර්ෂල් බෑන්ක් ඔෆ් සිලෝන් ලිමිටඩ්' (Commercial Bank Ceylon Ltd.) සංස්ථාපිත කරන ලදී. 1969 දී එම තනතුරට පත් වූ වී. මණික්කවාසගර් මහතා කොමර්ෂල් බැංකුවේ පළමු සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. බැංකුව 2020 දී සිය සියවස් සංවත්සරය සැමරීය.
ලංකා බැංකුව - Bank of Ceylon (1939 දී බ්රිතාන්ය ලංකාවේ)
ලංකා බැංකුව (BOC) 1939 දී ආරම්භ කරන ලද අතර එහි පළමු සභාපතිවරයා ලෙස ශ්රීමත් අර්නස්ට් ද සිල්වා මහතා කටයුතු කළේය. එකල ලංකාව බ්රිතාන්ය යටත් විජිතයක් වූ අතර එවකට ආණ්ඩුකාරවරයා වූ ශ්රීමත් ඇන්ඩෘ කැල්ඩෙකොට් විසින් අගෝස්තු 1 වන දින උත්සවාකාරයෙන් බැංකුව විවෘත කරන ලදී. වසර දෙකකට පසු, එනම් 1941 දී, ලංකා බැංකුව කොළඹ නගරයෙන් ඔබ්බට ව්යාප්ත වීමට පටන් ගත්තේය. එය සිය පළමු ශාඛාව මහනුවර විවෘත කළේය. පසුව, ලංකා බැංකුව ගාල්ල, යාපනය, කුරුණෑගල, මඩකලපුව, ත්රිකුණාමලය, බදුල්ල සහ පානදුර වැනි ප්රධාන නගරවල ශාඛා එක් කළේය.
1948 දී ලංකාව බ්රිතාන්යයන්ගෙන් නිදහස ලබා ගත් අතර මූල්ය බලතල ශ්රී ලංකාවට පවරන ලදී. 1949 දී ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව පිහිටුවන ලද අතර එය මූල්ය ප්රතිපත්තිය සහ බැංකු නියාමනය පිළිබඳ වගකීම භාර ගත්තේය. 1949 දී ලංකා බැංකුව සිය පළමු විදේශීය ශාඛාව එක්සත් රාජධානියේ ලන්ඩන් නුවර විවෘත කළේය. එම ශාඛාව බැංකුවට සහ රජයට ඔවුන්ගේ ජාත්යන්තර ව්යාපාර කටයුතු හැසිරවීමට උපකාරී විය.
1953 දී සාමාන්යාධිකාරී සහ ප්රධාන විධායක නිලධාරී ලෙස පත් වූ පළමු ශ්රී ලාංකිකයා වූයේ චෙල්ලයියා ලෝගනාදන් මහතා ය.
1961 දී, එවකට වාණිජ, වෙළඳ, ආහාර හා නාවික කටයුතු අමාත්ය ටී. බී. ඉලංගරත්න මහතා ලංකා බැංකුව ජනසතු කිරීම අධීක්ෂණය කළේය.

Comments
Post a Comment