HUMAN HISTORY : පෞරාණික මහා ස්ථූපවල උස අනුපිලිවෙලින් | Heights of ancient great stupa's of Sri Lanka

Graphic Copyright : Terence K Arachchi | Vidya Gaweshana

 NOTE: මෙහි සටහන් කර ඇති චෛත්‍ය උස, ඒවා නිර්මාණය කල විට තිබූ මුල් උස බව කරුණාවෙන් සලකන්න. පසුකලක සිදුකල ප්‍රතිසංස්කරණවලදී ජේතවනාරාමයේ හා අභයගිරියේ උස අඩුකොට නිමකර තිබෙනවා.

ගීසා පිරමීඩවලට පමණක් දෙවෙනිවූ අවුරුදු 1700ක් පැරණි ජේතවනාරාමය - 

මුළු ලෝකයේම තියෙන තුන්වෙනියට උසම ගොඩනැගිල්ල වෙලා තිබුණු, ගඩොලින් හදපු විශාලම ගොඩනැගිලිවලින් එකක් විධියට ශ්‍රී ලංකාවේ යූනෙස්කෝ ලෝක උරුම නගරයක් වෙන අනුරාධපුරයේ පිහිටලා තියෙන දැවැන්ත ජේතවනාරාම ස්තූපය සලකනවා.

ක්‍රිස්තු වර්ෂ 3 වෙනි සියවසේදී මහසෙන් රජතුමා විසින් නිර්මාණය කල මෙය අදටත් ලොව මවිතයට පත්කරන නිර්මාණවලින් එකක්.

මීටර් 122 ක (අඩි 400 ක) ආරම්භක උසකට නැගුණු මේ පුදුමාකාර පෞරාණික ඉංජිනේරු විශ්මය, පුරාණ ලෝකයේ උසම ස්තූපය වුණු අතර, මෙයට වඩා උසින් වැඩි වුණේ මිසරයේ ගීසා හි පිහිටි මහ පිරමිඩය සහ කාෆ්රේ පිරමිඩය විතරයි. කෙළින්ම කළු ගල මත මීටර් 8.5 ක ගැඹුරු පදනමක් මත ගොඩනගලා තියෙන මේ දැවැන්ත නිර්මාණය, වර්ග මීටර් 233,000 ක විශාල භූමි ප්‍රමාණයක් වසා පවතිනවා. 

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පටී ධාතූන් වහන්සේ—මෙම ස්තූපයේ ගඩොල් ගැබ තුළ තැන්පත් කරලා තියෙනවා කියලා ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන් වෙනවා.

නූතන ඉදි කිරීම් යන්ත්‍ර සූත්‍ර කිසිවක් නැතුව, මීට අවුරුදු 1,700 කට කලින් පුරාණ ඉංජිනේරුවන් මෙවැනි දැවැන්ත නිර්මාණයක් කළේ කොහොමද? ඔවුන් පුළුස්සන ලද ගඩොල් කැබලි මිලියන 93.3 ක් එක මත එක තබා තබමින් මේ නිර්මාණය කළා! තද ගල් පදනම මට්ටම් කරගන්න, සම්වලින් හදපු ආරක්ෂිත පාවහන් පළඳවපු විශාල අලින් ලවා පදනමේ තිබුණු ගල් ඉරි තලා ගිය තැන් පාගලා තද කරවන්න නිර්මාණකරුවන් කටයුතු කල බව මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථවල තිබෙනවා.

අභයගිරිය: වසර 2100ක් පැරණි දෙවැනි උසම ස්ථූපය

මේ දැවැන්ත ස්තූපය තද වැස්සෙන් සහ අයහපත් කාලගුණයෙන් ආරක්ෂා කරගන්න, සිප්පි කටු කුඩු, මැටි, පැණි, බිත්තර සුදු මද සහ තැඹිලි වතුර එකතු කරලා හදපු වතුර නොරඳන  රහස් බදාම වට්ටෝරුවක් පුරාණ ශිල්පීන් යොදාගත් බවයි පැවසෙන්නේ.

පසුව කරපු ප්‍රතිසංස්කරණ නිසා මෙහි උස මීටර් 70 කට විතර අඩු වුණත්, ජේතවනාරාමය අදටත් පෘථිවිය මත තියෙන විශාලතම පුරාණ ගඩොල් ස්මාරකය ලෙස නොසැලී පවතිනවා.

ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුරයේ පිහිටා තිබෙන විශාල ආරාම සංකීර්ණයක් වගේම රාජධානියක් වුණු අභයගිරි විහාරය ආශ්චර්යමත් නිර්මාණයක්. 

විදේශීය ආක්‍රමණිකයන් පරාජය කරලා නැවත සිංහාසනය ලබාගත් වලගම්බා රජතුමා විසින් ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවසේදී මේ ඓතිහාසික විහාර කර්මාණ්තයට මුල පුරුවා. රජතුමාගේ නම (වට්ඨ ගාමිණී අභය හෙවත් වළගම්බා) සහ ගිරි කියන තෙරුන් වහන්සේගේ නම් එකතු කරලා අභයගිරිය යන නම බිහිවූ බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙනවා.

මහායාන බුදුදහමේ කේන්ද්‍රයක් වූ අභයගිරිය චීනය, ජාවා සහ කාශ්මීරය වගේ ඈත රටවලින් පවා භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ උගතුන් ධර්මය ඉගැනීමටත්, ධර්ම ග්‍රන්ථ පරිශීලනයටත් පැමිණි ප්‍රසිද්ධ ජාත්‍යන්තර අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථානයක් බවට වේගයෙන් පත්වුණා. ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ශ්‍රී දන්තධාතුන් වහන්සේගේ මුල්ම භාරකාරත්වය හෙබවූ තරමටම අභයගිරිය එකල පූජනීය වුනා.

අතීත ශිල්පීන් විසින් දීප්තිමත් වර්ණ ගැන්වූ ඔප දැමූ උළු සවි කළ මහල් කිහිපයකින් යුත් ගොඩනැගිලි සහ සංකීර්ණ ලෙස කැටයම් කළ ගල් පොකුණු ඇතුළු අදහන්නත් බැරි නිර්මාණවලින් අභයගිරි සංකීර්ණය පිරිලා තියෙනවා.

පූජනීය භූමියට භූතාත්මවලින් වෙන හානි වළක්වා ගැනීමට සහ ආරක්ෂා කිරීමට, ඇතුළුවීමේ දොරටු අසලින් යන අමුත්තන්ට මිනිස් රුවට සමාන නාගරාජ (නාග දේවතා) රූප සහ හංස හා පද්ම හිස්වැසුම් පැළඳ සිටින ආරක්ෂකයන් කැටයම් කළ මුරගල් සිටුවා තිබෙනවා.

සියවස් ගණනාවක් පුරා විනාශ වෙමින් පැවැති මේ අතීත ආශ්චර්යය, 2015 දී අවසන් වුණු වසර 15 ක යුනෙස්කෝ (UNESCO) ව්‍යාපෘතියක් හරහා සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිසංස්කරණය කරනු ලැබුවා.

ස්වර්ණමාලී මහා සෑය: වසර 2165ක් පැරණි, මීටර් 103ක් උස සිරිලක පූජනීයම ස්ථූපය

රුවන්වැලි මහා සෑය (හෙවත් ස්වර්ණමාලී මහා සෑය) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුර පූජනීය නගරයේ පිහිටා ඇති, අටමස්ථාන සහ සොළොස්මස්ථාන අතර ප්‍රධානතම ස්ථානයක් හිමිවන අතිපූජනීය ශාරීරික චෛත්‍යයකි. දුටුගැමුණු මහා රජතුමන් විසින් කරවන ලද මෙම මහා ස්ථූපය උසින් අඩි 338ක් (මීටර් 103) සහ අඩි 942ක (මීටර් 287.1) විෂ්කම්භයකින් යුක්ත වන අතර, එය ලෝකයේ පවතින උසම ඓතිහාසික ස්මාරක අතරින් එකක් ලෙස සැලකේ. ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ද්‍රෝණයක් ධාතූන් වහන්සේලා වැඩ සිටින ලොව එකම සහ පූජනීයම දාගැබ වන මෙය, අතීත මහා විහාරීය සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධානතම කේන්ද්‍රස්ථානය ද විය.

මෙම මහා සෑයේ අඩිතාලම සහ ඉදිකිරීම් කටයුතු ඉතා විමර්ශනාත්මක මෙන්ම අද්භූතජනක තාක්ෂණික හා ආගමික ක්‍රමවේදයන් භාවිත කරමින් සිදු කර ඇත. දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් ලබාගත් රන්, රිදී, මැණික්, තඹ සහ මුතු ආදී වටිනා ද්‍රව්‍ය අඩිතාලම සඳහා යොදාගත් අතර, රහතන් වහන්සේලාගේ අධිෂ්ඨාන බලය සහ සෝඋත්තර රහතන් වහන්සේ විසින් සෘද්ධියෙන් වැඩම කරවන ලද බුද්ධ ධාතූන් වහන්සේලා මෙහි ධාතු ගර්භයේ තැන්පත් කරන ලදී. පසුව පැමිණි විවිධ රජවරුන්ගේ මෙන්ම 20 වන සියවසේ සිදුකළ ප්‍රතිසංස්කරණ හමුවේ ද සුරක්ෂිත වූ රුවන්වැලි මහා සෑය, අදටත් ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනතාවගේ උත්තම පූජනීය සංකේතයක් ලෙස වැජඹෙයි.

මිරිසවැටිය: වසර 2200ක් පැරණි, මීටර් 60 උස දුටුගැමුණු මහ රජුගේ පලමු ස්ථුප කර්මාණ්තය

මිරිසවැටිය චෛත්‍යය යනු ක්‍රිස්තු පූර්ව 161 - 137 කාලයේදී දුටුගැමුණු මහ රජතුමා විසින් ඉදි කරවන ලද උතුරු මැද පළාතේ අනුරාධපුර පූජනීය නගරයේ පිහිටි ඓතිහාසික ස්ථූපයකි. සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේලා තැන්පත් කළ රජතුමාගේ ජය කොන්තය නිධානය කරමින් දහනව කෝටියක් ධනය වැය කර සාදන ලද මෙම චෛත්‍යය, උන්වහන්සේගේ ප්‍රථම චෛත්‍ය නිර්මාණය වේ. සඟුන් නොපුදා මිරිස් මාළුවක් අනුභව කිරීමේ දෝෂයට වන්දි වශයෙන් හෝ දිය කෙළියට ගිය අවස්ථාවේ සෙලවීමට නොහැකි වූ ජය කොන්තය වටා මෙය ඉදිකළ බවට ජනප්‍රවාදයන්හි සඳහන් වේ. කොන්තයෙන් විහිදුණු සයවර්ණ බුදුරැස් වළල්ල (මරිචි-වෘත්ත) පදනම් කරගෙන මෙයට "මිරිසවැටිය" යන නාමය පටබැඳී ඇත.

ආරම්භයේදී අඩි 192 ක (60m) උසකින් සහ අඩි 560 ක වටප්‍රමාණයකින් යුතු වූ මෙම චෛත්‍යය, පසුකාලීනව විවිධ රාජ්‍ය සමයන්හිදී විදේශීය ආක්‍රමණ හේතුවෙන් හානියට පත් විය. පළමුවන ගජබා, වෝහාරිකතිස්ස, පස්වන කාශ්‍යප සහ දෙවන පරාක්‍රමබාහු යන රජවරුන් විසින් මෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කරමින් විශාල කරන ලද අතර, දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ සමයේදී එය අඩි 206 ක් දක්වා උස් කරවන ලදී. මීට අමතරව දුටුගැමුණු රජුගේ උපෝසථාගාරය, දෙවන කාශ්‍යප රජුගේ මන්දිරය සහ හතරවන කාශ්‍යප රජුගේ "චන්දන ප්‍රාසාද" ගොඩනැගිල්ල ඇතුළු පූජනීය නටබුන් රැසක් මෙම භූමියට අයත් වේ. 1888 දී ගරා වැටී තිබූ මෙම චෛත්‍යය වර්තමානයේ සම්පූර්ණයෙන් සංරක්ෂණය කර බැතිමතුන්ගේ වන්දනාමානයට විවෘත කර ඇත.

රන්කොත් වෙහෙර: අවුරුදු 800ක් පැරණි, මුල් උස මීටර් 55කට වඩා වැඩි බවට විශ්වාස කෙරෙන පොලොන්නරුවේ විශාලම ස්ථූපය

රන්කොත් වෙහෙර ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1187 සිට 1196 දක්වා රාජ්‍ය විචාල නිශ්ශංක මල්ල රජු විසින් ඉදිකරන ලදී. අනුරාධපුර මහාවිහාර ස්ථූප සම්ප්‍රදායට අනුකූලව නිර්මාණය කර ඇති අතර රුවන්වැලිසෑයට බොහෝ සමානකම් දක්වයි. ස්ථූපය අසල ඇති ශිලා ලේඛනයට අනුව මුල් කාලයේ මෙය "රුවන්වැලි" ලෙස හඳුන්වා ඇති අතර, පසුව රන්කොත් වෙහෙර යන නාමය ව්‍යවහාරයට පැමිණ තිබේ.

සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ගඩොලින් නිමවා ඇති මෙය පොළොන්නරුවේ පිහිටි විශාලතම ස්ථූපය වන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ සිව්වන විශාලතම ස්ථූපයද වේ. මෙහි පාදම අඩි 550ක පමණ විශ්කම්භයකින් යුක්ත වන අතර වර්තමාන උස අඩි 108ක් පමණ වේ. පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ නිසා ඉහළ කොටසේ හැඩය වෙනස් වී තිබුණද, එහි මුල් උස අඩි 200ක් පමණ වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මීට අමතරව මෙම විශිෂ්ට නිර්මාණය වාහල්කඩ හතරකින්ද සමන්විත වේ.