මහාසේන රජුගේ ජේතවනාරාම සෙල් ලිපිය කියවා මුලින්ම ප්‍රකාශයට පත්කරන ලද්දේ යටත්-විජිත පාලන සමයේ ප්‍රකාශයට පත්වූ පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ සඟරා මාලාවක් වන Epigraphia Zeylanica, ශාස්ත්‍රීය ප්‍රකාශයේ I වන වෙළුම, No. 1 ලෙසයි.
මෙය අනුරාධපුර පසුගිය යුගයේ මහයාන/සාගලික ආයතනවල පාලන, ආර්ථික සහ භික්ෂු විනය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු රැසක් අනාවරණය කරන, පුරාණ අනුරාධපුරයෙන් හමු වූ ඉතා ප්‍රමුඛ සෙල්ලිපියක් වෙනවා.
ප්‍රධාන ශිලාලේඛන සහ ඓතිහාසික තොරතුරු
සොයාගත් ස්ථානය: 1894 දී අනුරාධපුර ජේතවනාරාම විහාර සංකීර්ණයේ කුට්ටම් පොකුණ අසලින් එවකට පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්. සී. පී. බෙල් මහතා විසින් සොයාගනු ලැබුවා.
කාල නිර්ණය: අක්ෂර රටාව අනුව ක්‍රි.ව. 9 වන සියවසට (පසුගිය අනුරාධපුර යුගයට) අයත් වෙනවා.
භාෂාව සහ අක්ෂර මාලාව: සංස්කෘත භාෂාවෙන්, මගධ නාගරී අක්ෂර මාලාවේ ප්‍රභේදයක් (උතුරු ඉන්දියානු අක්ෂර ශෛලියක්) භාවිත කරමින් ලියා තිබෙනවා. මෙයින් ශ්‍රී ලංකාවේ ජේතවන නිකාය සහ උතුරු ඉන්දියානු මහයාන මධ්‍යස්ථාන (නාලන්දා සහ වික්‍රමශීලා වැනි) අතර පැවැති සමීප සාහිත්‍ය සහ ආගමික සබඳතා පිළිඹිබු වෙනවා.
සංස්කරණය සහ ප්‍රකාශනය: පළමු වරට කියවා, පරිවර්තනය කර විස්තරාත්මකව සංස්කරණය කරන ලද්දේ දොන් මාටිනෝ ද සිල්වා වික්‍රමසිංහ මහතා විසින් Epigraphia Zeylanica I වන වෙළුමේ (1904–1912) දී ය.
- විහාරස්ථානයේ වාසය කළ හැක්කේ කාටද යන්න පිළිබඳව තදබල රෙගුලාසි පනවා තිබෙනවා.
- නොමනා ලෙස ජීවත් වන භික්ෂූන්, නීති විරෝධී සබඳතා හෝ හැසිරීම් පවත්වන භික්ෂූන්, හෝ වෙනත් භික්ෂු නිකායවලින් නෙරපන ලද භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙහි වාසය කිරීම තහනම් කර තිබුණා.
- භික්ෂූන් වහන්සේලාට පෞද්ගලික හෝ ආයතනික ලාභ තකා වෙළඳ කටයුතු, කෘෂිකර්මාන්තය හෝ රාජකීය පවුල සමඟ දේශපාලන මැදිහත්වීම්වල යෙදීම තහනම් කර තිබුණා.
- විහාර ගොඩනැගිලි නඩත්තු කිරීමට, අලුත්වැඩියා කටයුතු සඳහා ගෙවීම් කිරීමට, සහ වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙන්ම සාමණේරයන් වහන්සේලාට දානය සැපයීමට වෙන් කරන ලද නිශ්චිත ගම්මාන ආදායම් ගැන (ගම් වර) විස්තර කෙරෙනවා.
- ආයතනික අරමුදල් සහ දේපළ කළමනාකරණයේදී දැඩි අවංකභාවයක් අනිවාර්ය කර තිබූ අතර, සංඝ සභාව සහ ජ්‍යේෂ්ඨ තෙරුණ්වහන්සේලා විසින් ගිණුම් විගණනය කිරීම සහ දේපළ අවභාවිත කර ඇත්නම් නැවත අය කර ගැනීම බලාත්මක කළ යුතු වුණා.
- වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලාට සහ උපස්ථායක සාමණේරයන් වහන්සේලාට වෙන් කරන ලද ව්‍යාංජන/කැවිලි, දී කිරි, සහ ගිතෙල් සඳහා වන ප්‍රමාණ (ලීටර් 0.57 ක් පමණ වන 'ප්‍රස්ථ' සහ ග්‍රෑම් 40 ක් පමණ වන 'පාලිකා' මිනුම් මගින්) ඇතුළත් දෛනික ආහාර පංගු පැහැදිලිවම ලැයිස්තුගත කර තිබෙනවා.
- පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත ථේරවාදී පිළිවෙත් සමඟ මහයාන ධර්මයන්ගේ සහ සංස්කෘත උගත්කමේ බලපෑම ඉස්මතු කරමින්, ජේතවන නිකායේ අභ්‍යන්තර ශ්‍රේණිගත කිරීම් සහ පාලනය පිළිබඳ දුර්ලභ ශිලාලේඛන සාක්ෂියක් සපයනවා.
ආභ්‍යන්තර ආයතනික ව්‍යුහය සහ ආරාම පාලනය
- ජ්‍යේෂ්ඨ සංඝ සභාව (තෙරවරුන්): විධායක සහ අධිකරණ බලධාරීන් ලෙස කටයුතු කළා. නිල ලේඛනය (පස්-පොත) පවත්වාගෙන යාම, දේපළ ගිණුම් විගණනය කිරීම සහ විනය විරෝධී හැසිරීම් නිසා නෙරපා දැමීම් බලාත්මක කිරීම ඔවුන්ගේ වගකීම වුණා.
- ගුරු ස්වාමින් වහන්සේලාගේ වගකීම් (නිශ්‍රය-දායක): ගුරු ස්වාමින් වහන්සේලා උපදේශකයන් හෝ නීතිමය භාරකරුවන් ලෙස කටයුතු කළා. සෙල්ලිපිය මගින් මෙම ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලාට දැඩි ලෙස වගකීම් පවරා තිබෙනවා: එනම්, ඔවුන් යටතේ සිටින සාමනේර භික්ෂුවක් හෝ ශිෂ්‍යයෙක් වරදක් කළහොත්, එම ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂුව එය විසඳිය යුතුයි—නැතහොත් උන්වහන්සේට ද ආරාමයේ වාසය කිරීමේ අයිතිය අහිමි වෙනවා.
- ලෙඛකාධිකාරී සහ පරීක්ෂක තනතුරු (පරිවහණ): අලුත්වැඩියා කටයුතු සහ ගම්මානවලින් ලැබෙන ආදායම් එකතු කිරීම අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට නිශ්චිත පරිපාලන තනතුරු පවරා තිබුණා. ආයතනික වගවීම තහවුරු කිරීම සඳහා ඔවුන්ගේ නම්, වගකීම් සහ දීමනා නිල වශයෙන් ලියාපදිංචි කළ යුතුව තිබුණා.
මහායාන ධර්මයන්ගේ සහ සංස්කෘත පඬිවරුන්ගේ බලපෑම
ශ්‍රී ලංකාව සාම්ප්‍රදායිකව පාලි ථේරවාදයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය ලෙස රැඳී තිබුණද, මෙම සෙල්ලිපිය මගින් මහායාන අභාශයේ ගැඹුරු බලපෑම ඉස්මතු කර පෙන්වනවා:
සංස්කෘත භාෂාව සහ නාගරී අක්ෂර මාලාව: උතුරු ඉන්දියානු මගධ නාගරී අක්ෂර මාලාවෙන් සංස්කෘත භාෂාව භාවිත කර ලියා තිබීමෙන් පෙනී යන්නේ ජේතවනාරාමය ජාත්‍යන්තර අධ්‍යාපනික ජාලයක ක්‍රියාකාරී මධ්‍යස්ථානයක් වූ බවයි. මෙහි සිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා නාලන්දා සහ වික්‍රමශීලා වැනි උතුරු ඉන්දියානු මධ්‍යස්ථාන සමඟ ලිපි හුවමාරු කරගත් අතර, ඒවායේ භික්ෂූන් සමඟ අධ්‍යාපනය ලබමින් එම ග්‍රන්ථ හදාරනු ලැබුවා.
ධර්මවාදී සංකලනය (Doctrinal Syncretism): ජේතවන නිකාය ගොඩනැගුණේ මහා විහාර සංඝ පරම්පරාවෙන් ඇති වූ මතභේදයක් නිසාවෙනි. මූලික සංඝ විනය පිළිවෙත් රැකගන්නා අතරම, ජේතවනාරාමය ප්‍රධාන මහායාන ග්‍රන්ථ විවෘතවම තැන්පත් කරමින් පිටපත් කරනු ලැබුවා — ආසන්නයේ තිබී හමු වූ රන්පතින් ලියන ලද ප්‍රඥාපාරමිතා සූත්‍රය මීට හොඳම නිදසුනක්.
සර්ව-සාධාරණ ඇතුළත් කිරීමේ රීති (Ecumenical Admission Rules): වෙනත් විහාරස්ථානවල උපසම්පදාව ලැබූ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිළිගැනීම සඳහා වන රීති මෙම සෙල්ලිපියේ පැහැදිලි කර තිබීමෙන් පෙනී යන්නේ, ජේතවනාරාමය විවිධ සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන උගතුන් පිළිගත් ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයක් වූ බවයි.
සම්මත ථේරවාදී පිළිවෙත් සමඟ සහජීවනය
මහායාන ධර්මයන්ගේ බලපෑම සහ සංස්කෘත භාෂා භාවිතය පැවතියද, මූලික මෙහෙයුම් රාමුව සම්ප්‍රදායික විනය ප්‍රමිතීන් මත පදනම් වූ බව මෙම සෙල්ලිපියෙන් පැහැදිලි වෙනවා:
තදබල ලෙස විනය අනුගමනය කිරීම: පෞද්ගලික ඉඩම් හිමිකර ගැනීම, වෙළඳාම, කෘෂිකර්මාන්තය හෝ අල්ලස් / කොමිස් මුදල් ලබා ගැනීමට එරෙහිව ඇති රීති, ථේරවාදී භික්ෂු විනය සමඟ මනාව ගැලපෙනවා.
සාංඝික සංකල්පය සහ විගණනය: සාංඝික අරමුදල් දැඩි ලෙස පොදු භාරකාරත්වයෙන් තබා ගනු ලැබුවා. සාංඝික දේපළ පෞද්ගලික ධනය බවට හරවා ගත් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ඒවා නැවත සංඝ සභාවට භාර දීමට සිදු වූ අතර, මින් මහායාන බුද්ධිමය කටයුතු සහ ථේරවාදී භික්ෂු විනය අතර මනා සමබරතාවයක් පවත්වාගෙන ගිය බව පෙනෙනවා.
Comments
Post a Comment