මධ්යම පළාතේ හදවත බඳු වූ පේරාදෙණිය උද්භිද උද්යානය, ලොව විශිෂ්ටතම නිවර්තන උද්භිද එකතුවක් ලෙස දිගු කලක් තිස්සේ කීර්තියට පත්ව තිබෙනවා. එහි ඇති විවිධ ආකර්ෂණීය ස්ථාන අතරින්, විසිතුරු ඔකිඩ් මන්දිරය (Orchid House) විශේෂ ස්ථානයක් ගන්නවා. මෙය ඕකිඩ් මල්වල අලංකාරය ප්රදර්ශනය කිරීම හා ඒවා සංරක්ෂණය කිරීම වෙනුවෙන්ම වෙන් වූ ජීවමාන සංරක්ෂණාගාරයක් ලෙස සලකන්න පුලුවන්.
ඕකිඩ් හෙවත් උඩවැඩියා ව්යාප්ත කිරීමේ හා සුරක්ෂිත කිරීමේ උත්සාහයක ප්රතිඵලයක් ලෙස 1950 දශකයේදී මෙම විශේෂිත උඩවැඩියා මැදුරක් බිහිකිරීමේ වෑයම ඇරඹුනා. මෙය 1945 සිට සේවය කළ ඩී.එම්.ඒ. ජයවීර වැනි මුල්කාලීන අධිකාරීවරුන්ගේ උද්භිද විද්යාත්මක පර්යේෂණ පදනම් කර ගනිමින් නිර්මාණය වූවක්. විශේෂයෙන්ම ශ්රී ලාංකික ඕකිඩ් විශේෂ පිළිබඳ අධ්යයනය ඉහළ නැංවීම සඳහා ජයවීර මහතා දැක්වූ දායකත්වය මෙහිදී කැපී පෙනෙනවා.
මෙම මන්දිරය තුළ ශ්රී ලංකාවට ආවේණික වූ ඕකිඩ් විශේෂ මෙන්ම ලොව නන්දෙසින් ඉතා සැලකිලිමත්ව රැස් කරන ලද විදේශීය ඕකිඩ් වර්ග ද ඇතුළුව, ප්රභේද 300කට අධික ප්රමාණයක් ප්රදර්ශනය කෙරෙනවා.
VISIT MY FLICKR PHOTO ALBUM - ORCHID HOUSE
Orchid House, Royal Botanical Garden, Peradeniya, Sri Lanka
කෙසේ වෙතත් මල් ගැනීම අඩුවීම, අභිජනන කටයුතු, පැලෑටිවල වර්ධනය නිරීක්ෂණය කිරීම හා පර්යේෂණ කටයුතු නිසා නිතරම විවිධ ඕකිඩ් වර්ග මෙම ප්රදර්ශණාගාරයෙන්, සංරක්ෂණ හරිතාගාර වෙත මාරු කිරීම නිසා එක් සංචාරයකදී දුටු ඕකිඩ් වර්ගයක් ඊලඟ සංචාරයේදී ඔබට දකින්නට නොලැබෙන්න පුලුවන්.
මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ ඕකිඩ් මල් ස්වාභාවික පරිසරයේ වැඩෙන ආකාරයටම ඉතා සැලසුම් සහගතව මෙහි සකස් කර තිබීමයි. ඒ අනුව, ගස් මත වැඩෙන (අභිශාක) ඕකිඩ් වර්ග අතුවල රඳවා ඇති අතර, පොළොවේ වැඩෙන ඕකිඩ් විශේෂ පාත්තිවල රෝපණය කර ඇත. මෙම අපූර්ව සැකසුම නිසා සංචාරකයින්ට සැබෑ ස්වාභාවික වනාන්තරයක අත්දැකීමක් විඳගැනීමට අවස්ථාව සලසා තිබෙනවා.
ශ්රී ලංකාව - ඕකිඩ් පාරාදීසයක්
ඕකිඩ් විශේෂ 180කට අධික සංඛ්යාවකට උරුමකම් කියන ශ්රී ලංකාව, සැබවින්ම ඕකිඩ් පාරාදීසයකි. මෙරටින් හමුවන ඕකිඩ් විශේෂ අතරින් 70%ක්ම දිවයිනට ආවේණික වීම විශේෂත්වයක්.
ජාතික උද්භිද උද්යාන දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ පාලනය වන පේරාදෙණිය ඕකිඩ් මන්දිරය, මෙම දුර්ලභ ශාක ප්රදර්ශනය කෙරෙන ජීවමාන කෞතුකාගාරයක් මෙන්ම ප්රධාන සංරක්ෂණ මධ්යස්ථානයක් ලෙස ද ක්රියා කරනවා.
වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ශාක විශේෂ ස්වාභාවික පරිසරයෙන් බැහැරව සුරක්ෂිත කිරීමේ (ex-situ conservation) කාර්යයේදී මෙයට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයක්. ශාක වගාව, පර්යේෂණ සහ දෙමුහුන්කරණ වැඩසටහන් හරහා මෙම සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කෙරෙන අතර, මෙහි ආශ්රිත පහසුකම් යටතේ ගණ (genera) හයකට අයත් දෙමුහුන් විශේෂ 500ත් 600ත් අතර ප්රමාණයක් නඩත්තු කරනු ලබනවා.
වෙසක් මල හෙවත් Dendrobium maccarthiae Thwaites
වෙසක් සමයේ ඔබ මෙහි ගියහොත්, උඩවැඩියා මැදුරේ යම් තැනක දැකිය හැකි වඩාත් ප්රචලිතම මල් විශේෂය වන්නේ, ජනතාව අතර "වෙසක් මල" යන ආදරණීය නාමයෙන් හඳුන්වන ඕකිඩ් විශේෂයයි. මනස්කාන්ත දම් පැහැයකින් (violet-purple) යුත් මෙම දේශීය ඕකිඩ් විශේෂය, සාමාන්යයෙන් මැයි මාසයේ එළඹෙන වෙසක් උත්සව සමයේදී මල් පිපීම විශේෂත්වයකි.
Dendrobium maccarthiae thwaites ලෙස උද්භිද විද්යාත්මකව හඳුන්වනු ලබන මෙම වෙසක් ඕකිඩ් මල නම් කර ඇත්තේ, 1855 සිට 1860 දක්වා එවකට ලංකාව පාලනය කළ බ්රිතාන්ය ආණ්ඩුකාර ශ්රීමත් හෙන්රි වෝඩ්ගේ බිරිඳ වූ මේරි එලිසබෙත් මැකාති (Lady Mary Elizabeth McCarthy) මැතිණියට ගෞරවයක් වශයෙන්
මෙම ශාක විශේෂය පිළිබඳ ප්රථම විද්යාත්මක විස්තරය 1864 වසරේදී ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ එකල පේරාදෙණිය රාජකීය උද්භිද උද්යානයේ අධිකාරීවරයා (1849-1879) ලෙස සේවය කළ බ්රිතාන්ය ජාතික උද්භිද විද්යාඥ ජෝර්ජ් හෙන්රි කෙන්ඩ්රික් ත්වේට්ස් (George Henry Kendrick Thwaites) විසිනි.
මැකාති මැතිණිය උද්භිද විද්යාව කෙරෙහි දැක්වූ උනන්දුව අගය කරමින් ත්වේට්ස් මහතා විසින් ඇයගේ නමින් මෙම මල නම් කිරීමට පියවර ගෙන තිබුණ අතර ත්වේට්ස්ගේ දායකත්වය සැමරීමට එම කොටසද පසුකලක පැලෑටියේ උද්භිද විද්යාත්මක නමට එකතුකර තිබෙනවා.
ශ්රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වූ මෙම මල් විශේෂය, 2012 වසරේ IUCN රතු දත්ත පොත මගින් "වඳවීමේ දැඩි තර්ජනයට ලක් වූ" (Critically Endangered) ශාකයක් ලෙස නම් කර තිබෙනවා.
වෙසක් මලෙහි ඇති සුවිශේෂී වටිනාකම නිසාම, 1950 සහ 1994 වර්ෂයන්හිදී නිකුත් වූ සමරු මුද්දර සඳහා ද මෙම මලෙහි රුව ඇතුළත් විය. මීට අමතරව, වෙසක් ඕකිඩ් මල සබරගමුව පළාතේ පළාත් පුෂ්පය ලෙස ද තෝරාගෙන තිබෙනවා.
මෙහි දැකිය හැකි තවත් සුවිශේෂී ඕකිඩ් විශේෂයක් වන්නේ Vanda coerulea ශාකයයි. ලොව ස්වාභාවිකවම නිල් පැහැති මල් හටගන්නා ඉතා දුර්ලභ ඕකිඩ් විශේෂ කිහිපය අතරින් එකක් ලෙස මෙය සැලකේ.
VISIT MY FLICKR PHOTO ALBUM - ORCHID HOUSE
Comments
Post a Comment