ARCHEOLOGY / HUMAN HISTORY : කඳුමුදුනක් මත අවසන් ගමන් ගිය ඉන්කා යුවතිය

Photo Credit: Wikimedia

1999 වසරේදී, මීටර් 6,739 ක් උසැති යුයායියාකෝ (Llullaillaco) පර්වත මුදුන ආසන්නයේදී "යුයායියාකෝ කන්‍යාව" (La Doncella) සොයාගැනීම, නූතන පුරාවිද්‍යාවේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණයන්ගෙන් එකක් ලෙස සැලකේ. 

ඇන්ඩීස් උස් කඳුකරයේ පවතින දැඩි ශීතල සහ අඩු ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය නිසා වසර පන්සියයකට වැඩි කාලයක් සුරක්ෂිතව පැවැති, දහඅට හැවිරිදි මෙම ඉන්කා ගෝත්‍රික තරුණිය සොයාගනු ලැබුවේ, ඇගේ කළු පැහැති කොණ්ඩය අලංකාර ලෙස ගොතා, ඇඳුම් පැළඳුම්ද ඉතා හොඳින් සුරක්ෂිතව තිබියදී ගල් කුටියක් තුළ අඳින ලද ඉරියව්වෙන් හිඳගෙන සිටියදීය. 

තවත් කුඩා ළමයින් දෙදෙනෙකු සමඟ ඇයව සොයාගැනීම මඟින්, පරිසර අර්බුද හෝ දේශපාලන පරිවර්තන සමයන්හිදී කඳුකර දෙවිවරුන් උදෙසා සිදුකරන ලද "කපාකොචා" (Capacocha) නම් පූජනීය ඉන්කා බිලිපූජා චාරිත්‍රය පිළිබඳව විද්‍යාඥයන්ට පූර්ණ අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට හැකි විය.

කන්‍යාවගේ පුවත සරල පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීමක සිට විචිත්‍රවත් ඓතිහාසික වාර්තාවක් දක්වා ඉහළ නංවන්නේ බ්‍රැඩ්ෆෝර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය (University of Bradford) විසින් මෙහෙයවන ලද ජෛව පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණයන්ය. 

ඇගේ දිගු කෙස් කළඹේ කොටස් පරීක්ෂා කරමින් සිදුකරන ලද ස්ථාවර අයිසොටෝප විශ්ලේෂණය සහ ජෛව රසායනික පැතිකඩ පරීක්ෂාව ඔස්සේ, පර්යේෂකයන් විසින් ඇගේ ජීවිතයේ අවසාන වසර දෙක මාසයෙන් මාසය විශ්ලේෂණය කරන ලදී. එහිදී අනාවරණය වූයේ, ඇගේ මරණයට වසරකට පමණ පෙර, ඇගේ සාමාන්‍ය ආහාර වේල වූ අල වර්ග වෙනුවට ඉරිඟු (maize) සහ මස් වැනි උසස් පැලැන්තියේ ආහාර ඇතුළත් වූ බවයි. 

මෙම ආහාර රටාවේ වෙනස්වීම පෙන්නුම් කරන්නේ, ඇයව කපාකොචා චාරිත්‍රය සඳහා තෝරාගෙන සාමාන්‍ය පරිසරයෙන් වෙනස් කොට දෙවිවරුන් වෙනුවෙන් කැපකළ අවස්ථාවයි.

A reconstruction of how she may have looked in real life - Google Gemini Nano Banana

ඇගේ අවසාන මාස හය තුළ කොකා (coca) පත්‍ර භාවිතය ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගිය අතර, අවසාන සති තුන හෝ හතර තුළ ඉරිඟු මත්පැන් (chicha) භාවිතයද උපරිම මට්ටමකට පැමිණ තිබේ. ප්‍රචණ්ඩකාරී බිලිපූජා පිළිබඳ විස්තරවලට පටහැනිව, ඇගේ සිරුරේ කිසිදු ශාරීරික හිංසනයක් හෝ තුවාලයක් නොමැති බව පස්චාත් පරීක්ෂණ මඟින් තහවුරු විය. 

ඒ වෙනුවට, අයිස්වලින් පිරුණු කඳු මුදුනට යන ගමනේදී, මත්පැන් සහ කොකා පත්‍ර නිසා දැඩි ලෙස මත්වී, නිද්‍රාශීලීව සිටි මෙම තරුණිය, ඇගේ ගල් කුටිය තුළදී ශීතල නිසා (hypothermia) මරණයට පත්වූවාය. 

ඒ අනුව පසක්වූ තවත් කරුණක් නම් මෙම ඉන්කා ගෝත්‍රය සිය බිලිපූජා සඳහා තෝරාගන්නවුත් ඉතාමත් මානුෂීය ලෙස (එනම් ගෙල කලපා බිහිසුණු ලෙස මරණයට පත්කරනු වෙනුවට) සිදුකල බවයි.

සැ.යු: මෙහිදී මේ බිලිපූජාවන් අනුමත් කිරීමක් හෝ ඒවා මානුෂීය බවට අදහස් පලකිරීමක් සිදු නොකරන බව කරුණාවෙන් සලකන්න.